Komisja Europejska i ministerstwo kultury się pyta, ISOC Polska i Panoptykon odpowiadają jak dostosować obecne przepisy do rzeczywistości i zachęcić do inwestycji w innowacje.

24 maja 2011 Komisja Europejska przyjęła plan reorganizacji ram prawnych, w których funkcjonują zarówno niektóre z przepisów dotyczących ochrony jak i dostępu do dóbr i usług chronicznych przez prawa własności intelektualnej. Przyjęty dokument nie jest propozycją legislacyjną, lecz z jego treści jasno wynika jakiego rodzaju propozycje legislacyjne Komisja ma zamiar przedłożyć do końca 2012 roku w sferze patentów, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i różnych aspektów funkcjonowania praw autorskich, szczególnie w ich odniesieniu do Internetu. Dlatego nie jest bez znaczenia jak będzie reakcja podmiotów do których dokument został skierowany, Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich.

27 maja Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystąpił do ponad 60 podmiotów z zaproszeniem do przekazania uwag i sugestii, które byłyby pomocne do zajęcia stanowiska odnośnie dokumentów Komisji przez Rząd RP. Razem z Panoptykonem przesłaliśmy pismo, w którym zdecydowanie krytycznie odnosimy się do propozycji Komisji. W naszym piśmie wyjaśniamy, dlaczego potrzebne są głębokie zmiany nie tylko w systemie egzekwowania prawa własności intelektualnej, ale także inaczej widzimy pożądany kierunek zmian.

"Prawo własności intelektualnej może odgrywać ważną rolę w zachęcaniu do i wynagradzaniu kreatywności i innowacyjności. Jednak te korzyści mogą łatwo zostać zniwelowane poprzez szkodliwy wpływ represyjnego prawa na tworzenie i upowszechnianie kultury oraz innowacji technicznych, a także nadmierne ograniczanie praw podstawowych, takich jak prawo do prywatności i swobody wypowiedzi.

Z taką sytuacją – represyjnego prawa, które stało się - z punktu widzenia różnych grup społecznych (zarówno odbiorców kultury jak i jej twórców) – głęboko dysfunkcyjne, mamy obecnie do czynienia. Dlatego też reforma systemu egzekwowania prawa autorskiego musi zostać poprzedzona głęboką reformą samych fundamentów i zasad prawa autorskiego.

Wartością, jaką trzeba mieć bezwzględnie na uwadze w toku prac nad reformą systemu prawa autorskiego oraz zasad jego egzekwowania jest proporcjonalność. Zgodnie z polską Konstytucją oraz wiążącymi nasz kraj międzynarodowymi standardami praw człowieka (Europejska Konwencja Praw Człowieka, Karta Praw Podstawowych UE), ograniczenie praw podstawowych – takich jak prawo do informacji, prawo do prywatności czy wolność wypowiedzi – jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile jest one konieczne i proporcjonalne ze względu na realizowany cel. Ciężar wykazania, że dane ograniczenie spełnia ów standard proporcjonalności, spoczywa na tym, kto ograniczenie proponuje.

W uzasadnieniach proponowanych zmian prawnych na poziomie tak Polski, jak i Unii Europejskiej brakuje rzetelnego odniesienia się do zasady proporcjonalności. Wydaje się, że dogmat o konieczności ochrony interesów ekonomicznych istniejącego przemysłu rozrywkowego jest przyjmowany bezkrytycznie. Tymczasem przyznanie bezwzględnego priorytetu interesom ekonomicznym wąskiej grupy społecznej nad szeroko pojętym interesem ogółu społecznego (w sensie ekonomicznym) oraz standardami wyznaczanymi przez katalog praw podstawowych, wymaga bezwzględnego uzasadnienia.

Niezwykle poważnym problemem, jaki rysuje się w tym obszarze stanowienia prawa i planowania polityki regulacyjnej, jest oderwanie tych procesów od faktów życia społecznego i analiz naukowych. Komisja Europejska powinna w pierwszym rzędzie zlecić przeprowadzenie niezależnych badań nad skutkami społecznymi – zarówno negatywnymi jak i pozytywnymi – naruszenia praw własności intelektualnej w Internecie. Finansowane przez Komisję Europejskie obserwatorium podrabiania i piractwa nie jest w stanie dostarczyć takiej analizy, ponieważ powstanie zostało ufundowane na założeniu, że tego typu naruszenia są bezwzględnie szkodliwe i niepożądane.

Analizy i badania prowadzone od lat przez środowiska promujące alternatywne modele tworzenia i finansowania kultury prowadzą do diametralnie innych wniosków, niż powoływane w uzasadnieniach zaostrzenia reżimu egzekwowania prawa autorskiego w Unii Europejskiej. Mianowicie, są dostępne dane na potwierdzenie tezy, że podrabianie i nielegalne kopiowanie utworów nie odbywa się na wielką skalę i nie zagraża zyskom producentów muzycznych czy audiowizualnych. Te analizy powinny być również uwzględnione przy projektowaniu przyszłych rozwiązań regulacyjnych.

(...) Internet tworzy nową rzeczywistość cywilizacyjną, która wymaga poważnych i adekwatnych zmian w podstawach myślenia. Ta zmiana w zasadniczym stopniu dotyczy właśnie modelów tworzenia i korzystania z dzieł kultury. Koncepcja tego, co „uczciwe” czy „prawnie dozwolone” musi zostać zweryfikowana ze względu na zmieniające się warunki funkcjonowania twórców i ich dzieł. W szczególności, prawo musi uwzględniać uwarunkowania tzw. kultury remiksu i fakt, że dzieła w pełni „autorskie” przechodzą już do przeszłości, jak również zdecydowanie krótszy (w porównaniu do lat 90-tych) czas komercyjnej eksploatacji dzieł oraz dostępność nowych modeli finansowania."

W naszych uwagach odnosimy także do roli odegranej przez Komisję Europejską w trakcie negocjacji ACTA, a przede wszystkim do samego samego projektu porozumienia ACTA. Uwagi Panoptykonu i ISOC Polska w znaczny stopniu opierają się obszernych materiałach przygotowanych przez szersze organizacje, których jesteśmy członkami: European Digital Rights (EDRi) i Internet Society. Materiały te: Raport cień EDRi odnośnie strategii IPR i Stanowisko Internet Society w sprawie treści proponowanego porozumienia ACTA zostały przez nas przetłumaczone i dołączone jako załączniki do naszych uwag. Dodatkowym załącznikiem jest przekazane w marcu 2011 bezpośrednio Komisji Europejskiej stanowisko ISOC Polska i Panoptykonu w konsultacjach na temat egzekwowania praw własności intelektualnej (dyrektywy IPRED).