Niemiecki Trybunał Konstytucyjny uznał wybory elektroniczne za niezgodne z konstytucją

3 marca 2009 roku niemiecki Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok, w którym uznaje przeprowadzanie wyborów za pomocą maszyn za niezgodne z niemiecką konstytucją.

Trybunał stwierdził, że zgodnie z Ustawą Zasadniczą proces wyborczy podlega powszechnej kontroli, o ile przepisy konstytucyjne nie stanowią inaczej. Korzystanie z elektronicznych maszyn wyborczych podczas obsługi głosowania i przekazywania wyników wyborów musi podlegać kontroli obywateli. Taka kontrola procesu wyborczego nie powinna wymagać specjalistycznej wiedzy.

Wyrok Trybunału jest odpowiedzią na złożony protest wyborczy. W wyroku Trybunał stwierdził co następuje:

1. Postanowienia rozporządzenia o stosowaniu maszyn wyborczych w wyborach do Bundestagu i Parlamentu Europejskiego z 3 września 1974 roku (zmienione 20 kwietnia 1999 roku) są nie do pogodzenia z przepisem artykułu 38 w związku z art. 20 ust. 1 i ust. 2 Ustawy Zasadniczej Niemiec ze względu na to, że przepisy rozporządzenia nie zapewniają gwarantowanego przez ustawę zasadniczą prawa do kontroli przebiegu wyborów przez obywateli.
2. Korzystanie z maszyn wyborczych firmy NEDAP podczas wyborów do Bundestagu szesnastej kadencji jest niezgodne z art. 38 w związku z art. 20 ust. 1 i ust. 2 Ustawy Zasadnicznej.
3. W pozostałym zakresie oddala protest wyborczy (chodziło o unieważnienie wyborów - przyp. M.C.).

W uzasadnieniu Trybunał stwierdził m. in.:

II. B. 3. Maszyny wyborcze, które elektronicznie zbierają głosy i przesyłają wyniki głosowania, mogą być stosowane tylko po spełnieniu ścisłych wymagań Ustawy Zasadniczej.

a) Korzystanie z elektronicznych maszyn wyborczych podczas obsługi głosowania i przekazywania wyników wyborów musi podlegać kontroli obywateli. Taka kontrola procesu wyborczego nie powinna wymagać specjalistycznej wiedzy. Konieczność takiej kontroli wynika również z faktu, że maszyny są podatne na błędy i mogą być manipulowane. Zbieranie głosów i przekazywanie wyników w maszynach wyborczych jest wynikiem działania procesu obliczeniowego, który jest niemożliwy do weryfikacji przez osoby bez specjalistycznej wiedzy informatycznej. Z tego powodu błędy w oprogramowaniu maszyn wyborczych są trudne go wykrycia, przy czym błędy te mogą wpłynąć na działanie wszystkich zastosowanych maszyn, a nie pojedynczo. O ile fałszerstwo lub manipulacja na kartach papierowych są możliwe, o tyle ich przeprowadzenie wiąże się z dużymi nakładami i wysokim ryzykiem odkrycia fałszerstwa. W przypadku elektronicznych maszyn do głosowania istnieje zaś możliwość manipulacji na dużą skalę z użyciem stosunkowo niewielkich środków. W przypadku dokonania manipulacji w jednej maszynie wyborczej, zmiany mogą dotyczyć wszystkich głosów oddanych przy pomocy tej maszyny, a nie tylko pojedynczych kart. Istnieje poważne ryzyko błędów wyborczych o szerokim zasięgu, w przypadku gdy modyfikacje lub błędy oprogramowania staną się udziałem wielu maszyn. Potencjalnie poważne skutki ewentualnych błędów i manipulacji nakazują szczególne zwrócenie uwagi na zapewnienie gwarantowanej przez Ustawę Zasadniczą jawności procesu wyborczego.

Trybunał nakreślił również warunki, jakie powinny spełniać elektroniczne systemy wyborcze. Należy zapewnić możliwość kontroli działania urządzeń przez organy wyborcze i obywateli nie wymagające szczególnej wiedzy technicznej. Możliwość kontroli nie może być zastąpiona procesem certyfikacji maszyn wyborczych przed dopuszczeniem do wyborów. Ustawodawca ma prawo wprowadzania wyjątki od jawności procesu wyborczego, jednak muszą one znajdować podstawę w przepisach konstytucyjnych oraz muszą być przewidziane w aktach o randze ustawy. Sędziowie poruszyli również problem kontroli procesu wyborczego przy konieczności jednoczesnego zagwarantowania tajności głosu.

Trybunał uznał jednak, że nie ma podstaw do unieważnienia wyborów do Bundestagu szesnastej kadencji w niektórych okręgach wyborczych, ze względu na to, że samo wprowadzenie maszyn nie wpłynęło w sposób widoczny na wynik wyborów, a samo uznanie podstawy prawnej za nieważną nie powinno poważać samych wyborów, co mogłoby mieć daleko idące konsekwencje.

Wyciąg z przepisów niemieckiej Ustawy Zasadniczej (tekst polski):

Art. 38

(1) Deputowani do Niemieckiego Bundestagu wybierani są w wyborach powszechnych, bezpośrednich, wolnych, równych i tajnych. Są oni przedstawicielami całego narodu i nie są związani zleceniami ani wytycznymi, lecz kierują się wyłącznie własnym sumieniem.
(2) Czynne prawo wyborcze posiada każdy, kto skończył osiemnasty rok życia; bierne prawo wyborcze posiadają osoby, które uzyskały pełnoletność.
(3) Szczegóły określa ustawa federalna.

Art. 20

(1) Republika Federalna Niemiec jest demokratycznym i socjalnym państwem związkowym.
(2) Wszelka władza państwowa pochodzi od Narodu. Sprawowana jest ona przez Naród w wyborach i głosowaniach i przez szczególne organy ustawodawcze, władzy wykonawczej i sądowniczej.